Một thời, Đức Thế Tôn trú tại Xá-vệ, trong vườn Kỳ-đà Lâm của ông Cấp Cô Ðộc. Ngài gọi các Tỷ-kheo và dạy rằng:
“Hãy là những người thừa tự Pháp của Ta, đừng chỉ thừa tự tài vật. Nếu chỉ chạy theo của cải, không học theo Pháp, cả thầy và trò đều bị xem trọng về vật chất mà không được tôn kính về trí tuệ và đạo hạnh. Ngược lại, nếu các con tu tập theo Pháp, từ bỏ tham dục, kiên trì và tinh tấn, các con sẽ được kính trọng, trí tuệ phát triển, tâm an lạc và hướng đến giải thoát.”
Ngài nhấn mạnh rằng các Tỷ-kheo xuất gia cần tuân thủ giới luật đầy đủ, sống phòng hộ với giới bổn, giữ uy nghi chánh hạnh, thấy sự nguy hiểm trong các lỗi nhỏ nhặt, lãnh thọ chánh xác và học tập các học giới.
Ngài ví dụ rằng, nếu Tỷ-kheo có ước nguyện nhận được sự thương mến, cung kính, tôn trọng từ đồng phạm hạnh hay nhận y phục, đồ ăn, sàng tọa, dược phẩm, hay mong muốn nhớ đến các đời sống quá khứ, chứng được thần thông, tứ thiền, hoặc quán sát tâm chúng sanh và trừ diệt lậu hoặc, thì tất cả những điều đó chỉ có thể thành tựu khi Tỷ-kheo tuân thủ viên mãn giới luật, kiên trì, nội tâm tịch tĩnh, không gián đoạn thiền định, thành tựu quán hạnh và sống tại trú xứ không tịnh .
Đức Thế Tôn nhấn mạnh quá trình tu tập bao gồm:
- Tuệ giác và quán sát thân, khẩu, ý, tâm: nhận thức rõ bản thân, diệt trừ tham, sân, si, sợ hãi, nghi hoặc, dao động, và các ác pháp, để tâm thanh tịnh.
- Viễn ly và độc cư: sống trong rừng núi hoang vu, tránh các cám dỗ, thử thách lòng kiên nhẫn, tinh tấn và tu tập tứ thiền.
- Thiền định và các trạng thái cao siêu: từ hỷ lạc do ly dục, đến xả niệm thanh tịnh, tâm định tĩnh, chứng lậu tận trí, thấy rõ khổ, nguyên nhân khổ, khổ diệt và con đường diệt khổ, thoát khỏi dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu.
- Thấu hiểu nghiệp và thương tưởng chúng sanh: thấy sự sống chết của chúng sanh, biết rõ nghiệp thiện ác của từng loài, và phát tâm từ bi mong họ an lạc.
Tôn giả Sariputta giảng về bốn hạng người dựa trên cấu uế trong tâm:
- Có cấu uế nhưng không nhận thức → hạ liệt.
- Có cấu uế và nhận thức → ưu thắng.
- Không cấu uế nhưng không nhận thức → hạ liệt.
- Không cấu uế và nhận thức → ưu thắng.
Nhận thức đúng giúp con người diệt trừ cấu uế, còn nếu không nhận thức, dù có khả năng, cấu uế vẫn tồn tại, dẫn đến tâm ô nhiễm. Các ác pháp, dục vọng, phẫn nộ đều là cấu uế. Người tu hành cần quán sát và trừ bỏ chúng để tâm thanh tịnh.
Những Tỷ-kheo xuất gia vì lòng tin, từ bỏ gia đình, không gian ngụy, không xảo trá, không kiêu mạn, không lười biếng, hộ trì các căn, tiết độ trong ăn uống, chú tâm cảnh giác, nhiệt thành tôn trọng Phật pháp, tinh cần, tinh tấn, định tâm, có trí tuệ, đều được xem là vượt khỏi bất thiện và an trú vào chánh thiện. Nhờ vậy, các mong muốn về thần thông, tứ thiền, thiên nhãn, trí biết tâm chúng sanh, và chứng lậu tận trí đều có thể đạt được .
Cuối cùng, Đức Thế Tôn dạy rằng: sống đúng giới hạnh, thành tựu quán hạnh, tuân thủ giới bổn, thấy sự nguy hiểm trong các lỗi nhỏ nhặt, và hoan hỷ tuân theo lời Pháp sẽ giúp tâm an định, thanh tịnh và hướng đến giải thoát hoàn toàn. Các Tỷ-kheo nghe xong đều hoan hỷ, tín thọ lời dạy.
