Tại thị trấn Koliya Haliddavasana, Punna Koliyaputta hành trì hạnh con bò, còn lõa thể Seniya hành trì hạnh con chó, đến đảnh lễ Thế Tôn và đặt câu hỏi về kết quả nghiệp của nhau: nếu họ tu tập các hạnh khó hành này lâu dài, sau khi mạng chung sẽ sinh vào đâu. Thế Tôn ban đầu từ chối trả lời nhưng sau đó giảng rằng:
- Ai hành hạnh con chó hay con bò hoàn toàn viên mãn: nếu không có tà kiến, sau khi mạng chung sẽ sanh thân hữu với loài chó hay bò.
- Ai có tà kiến: cho rằng nhờ hạnh này sẽ sanh chư Thiên → kết quả là địa ngục hoặc sanh thú thấp.
Thế Tôn tiếp tục giải thích bốn loại nghiệp và kết quả:
- Nghiệp đen → quả báo đen: thân, khẩu, ý có hại → sanh vào thế giới có tổn hại, chịu khổ sâu.
- Nghiệp trắng → quả báo trắng: thân, khẩu, ý không hại → sanh vào thế giới thiện, cảm thọ lạc thọ.
- Nghiệp đen trắng → quả đen trắng: thân, khẩu, ý vừa hại vừa không hại → sanh vào thế giới có cả khổ và lạc.
- Nghiệp không đen trắng → quả không đen trắng: ý chí đoạn tận nghiệp → sanh vào trạng thái giải thoát, vượt khỏi khổ lạc, an trú vô lậu.
Sau khi nghe, cả Punna Koliyaputta và Seniya hoan hỷ, tín thọ lời Thế Tôn, nhận ra Chánh pháp soi sáng như ánh sáng trong bóng tối.
- Seniya xin xuất gia: Thế Tôn dạy người muốn xuất gia phải sống bốn tháng tại Tăng xá, sau đó sẽ được thọ đại giới.
- Kết quả tu tập: Tôn giả Seniya sống an tịnh, không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, đạt vô thượng phạm hạnh, chứng tri, chứng ngộ, an trú; nhận thức rằng “sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc nên làm đã làm, không còn tái sanh”, trở thành A-la-hán.
Ý chính tóm tắt:
- Hạnh khó hành (con chó, con bò) → kết quả tùy thuộc hành vi và tà kiến:
- Không tà kiến → sinh thân hợp loài;
- Có tà kiến → địa ngục hoặc sanh thú thấp.
- Bốn loại nghiệp: đen, trắng, đen-trắng, không đen trắng → dẫn đến khổ, lạc, kết hợp, hoặc giải thoát.
- Quy y và xuất gia: tuân thủ thời gian thử thách, thọ đại giới → tu tập an tịnh, tinh cần, không phóng dật.
- Chứng A-la-hán: đoạn tận lậu hoặc, an trú vô lậu, “sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc nên làm đã làm, không còn tái sanh”.
- Minh họa pháp môn: Chánh pháp soi sáng, giúp nhận biết nghiệp, kết quả và dẫn đến giải thoát.