Thế Tôn đi khất thực tại Apana, sau đó nghỉ trưa trong rừng. Gia chủ Potaliya đến thăm, ban đầu phẫn nộ khi Thế Tôn gọi mình là “Gia chủ”. Sau khi giải thích rằng tất cả tài sản, ngũ cốc, vàng bạc đã được giao cho con thừa hưởng, Potaliya bày tỏ muốn học về sự đoạn tận các tục sự trong giới luật bậc Thánh.
Thế Tôn giảng tám pháp căn bản để đoạn tận tục sự:
- Không sát sanh → đoạn tận sát sanh.
- Không lấy của không cho → đoạn tận trộm cắp.
- Không nói láo → đoạn tận lời nói phi pháp.
- Không nói hai lưỡi → đoạn tận lời gây chia rẽ.
- Không tham dục → đoạn tận tham ái.
- Không hủy báng, sân hận → đoạn tận sân hận.
- Không phẫn não → đoạn tận phẫn não.
- Không quá mạn → đoạn tận tự kiêu.
Mỗi pháp được giảng giải chi tiết: khi vị Thánh đệ tử từ bỏ các hành vi này, tất cả lậu hoặc, phiền não liên quan đều không còn khởi lên, dẫn đến sự an trú và giải thoát.
Thế Tôn minh họa bằng ví dụ cụ thể về dục và phiền não:
- Dục giống như miếng thịt, khúc xương, đuốc cháy, hố than hừng, cơn mộng, trái cây trên cây – nếu chấp thủ, sẽ sinh khổ, nếu từ bỏ, sẽ đoạn tận khổ não.
- Nhờ chánh trí tuệ, vị Thánh đệ tử từ bỏ loại xả đa chủng hoặc nhất chủng, đoạn trừ mọi chấp thủ, không còn dư tàn.
Sau khi thành tựu xả niệm thanh tịnh vô thượng, vị ấy nhớ lại nhiều đời sống quá khứ, thấy nghiệp quả của chúng sanh, phân biệt ai tạo thiện, ai tạo ác. Nhờ vậy, vị ấy chứng ngộ, chứng đạt và an trú ngay trong hiện tại vô lậu tâm giải thoát.
Gia chủ Potaliya hoan hỷ, tôn kính Thế Tôn và Tăng, phát tâm quy y trọn đời, nhận ra rằng Chánh pháp như đèn soi sáng trong bóng tối, dẫn người lạc đường trở về đúng hướng.
Ý chính tóm tắt:
- Đoạn tận tục sự: tám pháp căn bản → không sát sanh, không trộm cắp, không nói láo, không hai lưỡi, không tham, không sân, không phẫn não, không quá mạn.
- Minh họa dục và phiền não: miếng thịt, khúc xương, đuốc cháy, hố than, cơn mộng, trái cây trên cây → chấp thủ sinh khổ, xả bỏ sinh giải thoát.
- Xả niệm thanh tịnh vô thượng: đoạn trừ mọi chấp thủ, không còn dư tàn, dẫn đến giải thoát.
- Nhớ nhiều đời sống quá khứ và thiên nhãn: thấy nghiệp quả, phân biệt thiện ác → an trú và chứng ngộ ngay hiện tại.
- Gia chủ học theo pháp: tôn kính, quy y Thế Tôn, Pháp, Tăng, nhận ra Chánh pháp dẫn lối, soi sáng tâm người.