Gia chủ Dasama, người ở thành Atthaka, sau khi đến Pataliputta và Kukkutarama, được biết Tôn giả Ananda trú tại Vesali, ấp Beluvagamaka. Ông hỏi Ananda về pháp độc nhất mà nếu Tỷ-kheo tu tập tinh tấn sẽ đoạn trừ lậu hoặc và đạt an ổn vô thượng. Ananda trả lời rằng Thế Tôn đã tuyên bố mười một pháp môn bất tử, gồm các trạng thái thiền từ thấp đến cao, lần lượt:
- Thiền thứ nhất: hỷ lạc do ly dục sinh, có tầm, có tứ; nhận thức pháp hữu vi, vô thường, chịu sự đoạn diệt.
- Thiền thứ hai: hỷ lạc do định sinh, không tầm, không tứ, nội tĩnh nhất tâm; nhận thức pháp hữu vi, vô thường, chịu sự đoạn diệt.
- Thiền thứ ba: xả niệm lạc trú, thân cảm lạc thọ; nhận thức pháp hữu vi, vô thường, chịu sự đoạn diệt.
- Thiền thứ tư: xả lạc, xả khổ, không khổ không lạc, xả niệm thanh tịnh; nhận thức pháp hữu vi, vô thường, chịu sự đoạn diệt.
- An trú bốn phương với tâm từ, bi, hỷ, xả, rộng lớn, vô biên, không hận, không sân.
- Không vô biên xứ: vượt mọi sắc tưởng, diệt trừ chướng ngại tưởng.
- Thức vô biên xứ: vượt lên Không vô biên xứ, chứng Thức vô biên.
- Vô sở hữu xứ: chứng và trú trạng thái “không có vật gì”.
Mỗi pháp môn đều pháp hữu vi, do suy tư tác thành, vô thường, chịu sự đoạn diệt, và Tỷ-kheo nếu tu tập không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần sẽ đoạn trừ lậu hoặc, được hóa sanh, nhập Niết-bàn, khỏi tái sanh.
Gia chủ Dasama nhận xét rằng, giống như người tìm kho tàng cất dấu tìm được mười một kho cùng lúc, hoặc một ngôi nhà có mười một cửa, chỉ cần tu tập một pháp môn bất tử cũng đủ đạt an toàn và giải thoát. Ông bày tỏ lòng tôn kính, bố thí Tăng: mời ăn, tặng y, xây dựng Tăng xá cho Tôn giả Ananda.
Ý chính tóm tắt:
- Mười một pháp môn bất tử: từ sơ thiền đến vô sở hữu xứ, từng pháp dẫn đến đoạn trừ lậu hoặc và Niết-bàn.
- Điều kiện tu tập: không phóng dật, nhiệt tâm, tinh cần, sống hành trì pháp ấy.
- Tác dụng: đoạn trừ lậu hoặc, hóa sanh, nhập Niết-bàn, an ổn tuyệt đối, không tái sanh.
- Minh họa: chỉ cần tu tập một pháp môn bất tử trong mười một cũng đủ đạt giải thoát và an toàn.
- Hành động của gia chủ: hoan hỷ bố thí, cung kính Tỷ-kheo và xây dựng Tăng xá, thể hiện lòng tôn kính và thực hành bố thí.