Thế Tôn dạy các Tỷ-kheo rằng, mọi loài hữu tình đều có dục, ước vọng và nguyện vọng, nhưng kết quả của hành vi phụ thuộc vào trí tuệ và sự hiểu biết. Một người vô trí, không hiểu rõ pháp nên phục vụ các pháp không nên phục vụ và bỏ qua các pháp nên phục vụ, sẽ khiến các pháp bất thiện tăng trưởng, các pháp thiện bị tiêu diệt. Ngược lại, người có trí, biết rõ các pháp nên phục vụ và nên thân cận, sẽ khiến các pháp thiện tăng trưởng, các pháp bất thiện bị tiêu diệt.
Thế Tôn phân loại bốn loại pháp hành dựa trên cảm thọ hiện tại và quả báo tương lai:
- Hiện tại khổ, tương lai quả báo cũng khổ: người sát sanh, lấy của không cho, sống theo tà hạnh, nói lời ác… sau khi thân hoại, sẽ sinh vào cõi dữ, ác thú, địa ngục.
- Hiện tại lạc, tương lai quả báo khổ: người hưởng lạc nhưng phạm pháp, vẫn sẽ phải chịu quả báo khổ khi thân hoại.
- Hiện tại khổ, tương lai quả báo lạc: người chịu khổ hiện tại nhưng từ bỏ tà hạnh, sát sanh, ác khẩu, tham, sân, tà kiến → sau khi thân hoại, sinh vào thiện thú, Thiên giới, hoặc cõi đời này.
- Hiện tại lạc, tương lai quả báo cũng lạc: người từ bỏ sát sanh, ác pháp, tham, sân, tà kiến, thực hành thiện pháp, tu bốn tâm cao thượng (từ, bi, hỷ, xả), an trú trong chánh niệm → hiện tại và tương lai đều lạc, đạt thiện quả.
Thế Tôn minh họa bằng ví dụ thực tế: trái bí độc, bình nước độc, mật, thục tô trộn đường, ánh mặt trời phá sạch hắc ám – các ví dụ này giúp Tỷ-kheo nhận thức tác hại và lợi ích của hành vi, cần tỉnh giác và từ bỏ phi pháp, hướng tới thiện pháp.
Cuối cùng, các Tỷ-kheo nghe xong đều hoan hỷ, tín thọ lời dạy và hiểu rõ ý nghĩa của bốn loại pháp hành.
Ý chính tóm tắt:
- Vô trí vs Có trí: vô trí phục vụ pháp bất thiện → tăng trưởng bất thiện; có trí phục vụ pháp thiện → tăng trưởng thiện.
- Bốn loại pháp hành:
- Hiện tại khổ, tương lai khổ
- Hiện tại lạc, tương lai khổ
- Hiện tại khổ, tương lai lạc
- Hiện tại lạc, tương lai lạc
- Hậu quả của hành vi: sát sanh, ác khẩu, tà kiến → sinh cảnh dữ; từ bỏ ác, tu thiện → sinh thiện cảnh.
- Ví dụ minh họa: trái độc, nước độc, mật và đường, ánh sáng mặt trời → giúp nhận thức rõ nhân quả và chọn hành vi đúng pháp.
