Bài kinh kể lại sự việc sau khi Nigantha Nataputta qua đời, các đệ tử của ông chia thành hai phái, tranh chấp, chỉ trích và công kích lẫn nhau.
Trước tình trạng đó, Tôn giả Ananda lo rằng sau khi Đức Phật nhập diệt, Tăng chúng cũng có thể xảy ra những tranh luận tương tự. Đức Phật giải thích rằng những tranh luận về đời sống hay giới luật chỉ là vấn đề nhỏ; điều đáng lo hơn là sự tranh chấp về con đường và phương pháp tu hành, vì nó có thể gây bất an, đau khổ và làm mất sự hòa hợp trong cộng đồng.
Đức Phật chỉ ra rằng gốc rễ của tranh chấp xuất phát từ chính tâm của mỗi người, đặc biệt là sân hận, hiềm hận, tật đố, xan tham, gian manh, tà kiến và sự cố chấp vào quan điểm của mình. Khi một người bị những tâm này chi phối, họ dễ mất sự cung kính đối với bậc Đạo sư, Pháp và Tăng, đồng thời không còn hoàn thiện việc học tập và tu hành. Vì vậy, muốn ngăn ngừa tranh chấp, trước hết phải nhận diện và đoạn trừ những nguyên nhân ấy ngay trong chính mình.
Bài kinh cũng trình bày những phương pháp để giải quyết tranh chấp khi chúng đã phát sinh. Điều quan trọng là các bên cần cùng nhau tập hợp, dựa trên pháp và nguyên tắc để xem xét vấn đề, biết lắng nghe, biết nhận lỗi và sửa lỗi, đồng thời tìm đến sự đồng thuận thay vì cố chấp bảo vệ cái tôi. Qua đó, Đức Phật cho thấy giải quyết mâu thuẫn không phải để một bên chiến thắng, mà để chấm dứt tranh chấp và khôi phục sự hòa hợp.
Đặc biệt, Đức Phật dạy sáu pháp khả niệm nhằm xây dựng tình thương, sự tôn kính, đoàn kết và hòa hợp. Sáu pháp ấy bắt đầu từ việc đối xử với người khác bằng lòng từ trong hành động, lời nói và suy nghĩ; biết chia sẻ những lợi ích đúng pháp; cùng giữ gìn giới luật trong sạch; và cùng nuôi dưỡng những tri kiến chân chánh hướng đến xuất ly, đoạn diệt khổ đau. Khi mọi người cùng thực hành những điều này, sự khác biệt sẽ không dễ trở thành nguyên nhân của chia rẽ và tranh luận. Giá trị cốt lõi của bài kinh nằm ở tinh thần hòa hợp và chuyển hóa chính mình.
Đức Phật không chỉ dạy cách xử lý một cuộc tranh chấp cụ thể mà còn chỉ ra nguyên nhân sâu xa của mọi bất hòa là những tâm niệm như sân hận, ganh tỵ, tham lam và cố chấp. Vì vậy, muốn có một tập thể hòa thuận thì mỗi người phải bắt đầu từ thân, khẩu và ý của chính mình: hành động có tình thương, lời nói có thiện ý và tâm không nuôi dưỡng sự oán ghét. Bên cạnh đó, mỗi người cần biết nhận lỗi, biết nhường nhịn, biết chia sẻ và cùng hướng đến những giá trị tốt đẹp. Nói một cách cô đọng, bài kinh nhắc nhở rằng hòa hợp không đến từ việc mọi người đều giống nhau, mà đến từ khả năng cùng nhau vượt qua sân hận, cố chấp và cái tôi.
Khi mỗi người biết giữ gìn thân, khẩu, ý bằng lòng từ, biết tôn trọng nhau và cùng hướng về con đường thiện lành thì tranh chấp sẽ dần được hóa giải, cộng đồng sẽ trở nên đoàn kết và an lạc hơn. Đây cũng là giá trị có thể áp dụng rất thiết thực vào gia đình, tình bạn, công việc và mọi mối quan hệ trong cuộc sống.
