Bài kinh kể về thanh niên Bà-la-môn Assalayana, tuy mới mười sáu tuổi nhưng tinh thông kinh điển Veda. Ông được khoảng năm trăm vị Bà-la-môn cử đến tranh luận với Đức Phật về quan niệm cho rằng Bà-la-môn là giai cấp tối thượng, thanh tịnh và được sinh ra từ miệng Phạm thiên.
Thế Tôn lần lượt dùng nhiều lý lẽ để bác bỏ quan niệm ấy:
Người Bà-la-môn cũng được sinh ra từ thai mẹ như mọi người, nên không có cơ sở để cho rằng họ có nguồn gốc đặc biệt từ Phạm thiên.
Ở một số quốc độ, người chủ có thể trở thành đầy tớ và người đầy tớ có thể trở thành chủ. Điều đó cho thấy địa vị xã hội không phải bản chất cố định của con người.
Nghiệp thiện và nghiệp ác không phân biệt giai cấp. Người thuộc bất cứ giai cấp nào nếu sát sinh, trộm cắp, tà hạnh, nói dối, tham, sân và tà kiến đều có thể sinh vào cõi dữ. Ngược lại, nếu giữ giới, hành thiện và có chánh kiến thì đều có thể sinh vào thiện thú.
Cả bốn giai cấp đều có khả năng tu tập từ tâm, không sân hận và thanh lọc thân tâm. Đức Phật ví điều này như mọi người đều có thể xuống sông tắm sạch bụi bẩn.
Thế Tôn còn dùng ví dụ về lửa: dù được nhóm lên từ gỗ quý hay gỗ xấu, bởi người cao quý hay người hạ tiện, ngọn lửa vẫn có ánh sáng, sức nóng và công dụng như nhau. Con người cũng không khác nhau về khả năng hướng thiện và tu tập.
Khi được hỏi giữa một người thông hiểu Thánh điển nhưng sống ác giới và một người ít học nhưng trì giới, hành thiện, Assalayana thừa nhận rằng người có giới hạnh mới đáng được kính trọng và cúng dường. Qua đó, ông nhận ra rằng sự thanh tịnh không tùy thuộc dòng họ hay học vấn, mà tùy thuộc giới đức và hành vi.
Cuối cùng, Assalayana không thể tiếp tục bảo vệ quan niệm phân biệt giai cấp. Ông khâm phục giáo pháp của Đức Phật, xin quy y Phật, Pháp và chúng Tỷ-kheo, nguyện làm đệ tử trọn đời.
Tóm lại, bài kinh nhấn mạnh:
- Không nên đánh giá con người dựa vào dòng họ hay giai cấp.
- Nghiệp thiện và nghiệp ác đem lại kết quả bình đẳng cho tất cả.
- Mọi người đều có khả năng giữ giới, hành thiện và tu tập.
-
Giới hạnh và thiện pháp mới quyết định giá trị chân chính của con người.
