Nam cư sĩ Visakha hỏi Tỷ-kheo-ni Dhammadinna về khái niệm tự thân (Sakkaya). Bà giải thích rằng: năm thủ uẩn – sắc, thọ, tưởng, hành, thức – được gọi là tự thân, và sự tập khởi của tự thân là khát ái dẫn đến tái sanh, gắn liền với hỷ và tham, bao gồm dục ái, hữu ái, phi hữu ái. Tự thân diệt là sự đoạn diệt, xả ly, giải thoát, vô chấp; tự thân diệt đạo là Bát Chánh Đạo: chánh tri kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định. Thủ (craving) chính là năm uẩn khi bị chấp thủ.
Bà Dhammadinna tiếp tục giải thích:
- Thân kiến là khi người phàm không nhận thức đúng về sắc, thọ, tưởng, hành, thức, chấp chúng là tự ngã, hay tự ngã có chúng. Không phải thân kiến là nhận thức đúng, không chấp vào tự thân hay năm uẩn.
- Bát Chánh Đạo là hữu vi, gồm:
- Giới uẩn: chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng
- Định uẩn: chánh tinh tấn, chánh niệm, chánh định
- Tuệ uẩn: chánh tri kiến, chánh tư duy
- Định và hành:
- Định: nhất tâm, Bốn Niệm Xứ là định tướng, Bốn Tinh cần là định tư cụ, luyện tập là định tu tập.
- Hành: gồm thân hành (thở vô, thở ra), khẩu hành (tầm tứ), tâm hành (tưởng và thọ).
- Thọ và tùy miên:
- Có ba thọ: lạc thọ, khổ thọ, bất khổ bất lạc thọ.
- Trong lạc thọ, tham tùy miên tồn tại → phải từ bỏ bằng ly dục.
- Trong khổ thọ, sân tùy miên tồn tại → phải từ bỏ bằng xả ưu.
- Trong bất khổ bất lạc thọ, vô minh tùy miên tồn tại → phải từ bỏ bằng xả niệm thanh tịnh.
- Đối tác và tương đương:
- Lạc thọ ↔ khổ thọ
- Khổ thọ ↔ lạc thọ
- Bất khổ bất lạc ↔ vô minh
- Vô minh ↔ minh
- Minh ↔ giải thoát
- Giải thoát ↔ Niết-bàn
Cuối cùng, Visakha hoan hỷ, tín thọ lời Tỷ-kheo-ni Dhammadinna, sau đó đến chỗ Thế Tôn, thuật lại và Thế Tôn xác nhận rằng lời giải thích của Dhammadinna đúng như vậy, nhấn mạnh bậc trí tuệ giải thoát thông qua chánh tri kiến, ly dục và an trú trong Niết-bàn.
Ý chính tóm tắt:
- Tự thân = năm uẩn; Tự thân tập khởi = khát ái; Tự thân diệt = xả ly, giải thoát.
- Bát Chánh Đạo chia làm giới, định, tuệ → dẫn đến an trú và giải thoát.
- Định, hành, thọ được phân tích chi tiết; tùy miên trong các thọ phải được đoạn trừ bằng ly dục, xả ưu, xả niệm.
- Minh → giải thoát → Niết-bàn là con đường tối thượng.
- Pháp được thọ trì đúng sẽ giúp Tỷ-kheo đạt tâm giải thoát và Niết-bàn.
