Thế Tôn dạy các Tỷ-kheo rằng khi tự nhận là Sa-môn, họ phải thực hành những pháp tạo thành Sa-môn hạnh. Điều này bao gồm:
- Giữ giới hạnh: thân, khẩu, ý phải thanh tịnh, minh chánh, không tự mãn, không khen mình chê người.
- Hộ trì các căn: mắt, tai, mũi, lưỡi, thân, ý được chế ngự, không nắm giữ tướng chung hay tướng riêng, ngăn ác, tham, sân, si khởi lên.
- Tiết chế ăn uống: ăn đủ, không đam mê hay vui đùa, để duy trì thân mạng, hỗ trợ phạm hạnh, không gây lỗi lầm.
- Chú tâm cảnh giác và chánh niệm: ban ngày và ban đêm tỉnh giác trong đi, đứng, nằm, ngồi, nói năng, y phục và các hoạt động khác.
- Đoạn trừ năm triền cái: tham, sân, hôn trầm, trạo cử, nghi → tu tập ly dục, ly ác bất thiện pháp.
- Thực hành bốn tầng thiền:
- Thiền thứ nhất: hỷ lạc do ly dục sanh, có tầm, có tứ.
- Thiền thứ hai: hỷ lạc do định sanh, không tầm, không tứ.
- Thiền thứ ba: xả niệm lạc trú, thân cảm lạc thọ nhưng không hỷ.
- Thiền thứ tư: xả lạc xả khổ, không khổ không lạc, tâm thuần tịnh.
- Trí tuệ hoàn chỉnh: thực hành Túc mạng minh, Thiên nhãn, Lậu tận trí, thấy sinh tử của chúng sanh theo nghiệp, nhận thức rõ khổ, nguyên nhân khổ, sự diệt khổ và con đường diệt khổ.
- Giải thoát và chứng A-la-hán: khi tâm đã đoạn trừ dục lậu, hữu lậu, vô minh lậu, vị ấy tuệ tri: “Sanh đã tận, phạm hạnh đã thành, việc cần làm đã làm xong, không còn đời sống nào khác nữa”.
Thế Tôn kết luận rằng vị Tỷ-kheo tu tập đúng như vậy mới thực sự là Sa-môn, Bà-la-môn, bậc Thánh, A-la-hán, và các Tỷ-kheo hoan hỷ, tín thọ lời dạy của Ngài .
Ý chính tóm tắt:
- Giữ giới hạnh và hộ trì các căn → ngăn ác, duy trì thanh tịnh thân, khẩu, ý.
- Tiết chế ăn uống, chú tâm cảnh giác, chánh niệm → thân tâm an trú, không bị mê hoặc.
- Đoạn trừ năm triền cái, tu bốn tầng thiền → ly dục, ly ác, tâm thuần tịnh.
- Trí tuệ hoàn chỉnh → thấy sinh tử, hiểu rõ khổ và con đường diệt khổ.
- Chứng A-la-hán, giải thoát tuyệt đối → sinh đã tận, phạm hạnh thành, việc cần làm xong, không còn tái sanh.