Bài kinh kể về Đức Phật trú tại Xá-vệ, Kỳ-đà Lâm, tinh xá ông Cấp Cô Độc. Sau khi nghe các Tỷ-kheo bàn luận và tán thán về Thân hành niệm, Đức Phật trực tiếp giảng giải cách tu tập pháp này và những lợi ích lớn lao khi được thực hành viên mãn.
Trước hết, Thân hành niệm được thực hành qua quán niệm hơi thở: biết rõ hơi thở dài, ngắn, cảm nhận toàn thân và làm an tịnh thân hành. Khi hành giả sống nhiệt tâm, tinh cần và chánh niệm, những tư tưởng thế tục dần được đoạn trừ, nội tâm trở nên an trú, chuyên nhất và định tĩnh.
Tiếp theo, chánh niệm được duy trì trong bốn oai nghi đi, đứng, ngồi, nằm và trong mọi sinh hoạt như bước tới, bước lui, ăn uống, mặc y, nói năng hay im lặng. Nghĩa là hành giả tập nhận biết rõ ràng những gì thân đang làm trong từng khoảnh khắc của đời sống.
Đức Phật còn dạy quán thân bất tịnh, thấy rõ thân được cấu thành bởi nhiều thành phần khác nhau; quán tứ đại gồm đất, nước, lửa, gió; và quán tử thi qua các giai đoạn tan rã để nhận ra rằng thân này cũng mang bản chất như vậy, không thể vượt khỏi sự biến đổi và hoại diệt.
Thân hành niệm cũng được phát triển qua bốn bậc Thiền. Từ hỷ lạc do ly dục ở Thiền thứ nhất, hỷ lạc do định ở Thiền thứ hai, lạc thọ cùng xả niệm ở Thiền thứ ba, đến xả niệm thanh tịnh, không khổ không lạc của Thiền thứ tư, tâm hành giả ngày càng an định và trong sáng.
Đức Phật khẳng định rằng người không tu tập Thân hành niệm thì Ma vương có cơ hội chi phối, còn người tu tập và làm cho sung mãn thì Ma vương không có cơ hội. Khi Thân hành niệm được vững chắc, các thiện pháp hướng về trí tuệ được phát triển và tâm trở nên thuần thục, có khả năng hướng đến những pháp cần chứng ngộ.
Cuối cùng, Đức Phật nêu mười công đức của Thân hành niệm, trong đó có: chế ngự bất mãn và sợ hãi, chịu đựng các khó khăn của thân, dễ dàng chứng bốn Thiền, phát triển các thắng trí và cuối cùng đoạn tận các lậu hoặc, thành tựu tâm giải thoát và tuệ giải thoát ngay trong hiện tại.
Tóm lại, bài kinh nhấn mạnh:
- Thân hành niệm là pháp tu đem lại quả lớn và công đức lớn.
- Chánh niệm cần hiện diện trong hơi thở, bốn oai nghi và mọi sinh hoạt hằng ngày.
- Quán thân bất tịnh, tứ đại và sự hoại diệt giúp hành giả thấy đúng bản chất của thân.
- Thân hành niệm hỗ trợ phát triển định tâm và bốn bậc Thiền.
- Tu tập viên mãn giúp hành giả không bị các bất thiện pháp chi phối, phát triển trí tuệ.
- Cứu cánh của sự tu tập là đoạn tận lậu hoặc, thành tựu tâm giải thoát và tuệ giải thoát.
