Bài kinh kể về Đức Phật trú tại Savatthi, ở Đông Viên Lộc Mẫu Giảng đường. Bà-la-môn Ganaka Moggallana đến hỏi Ngài rằng trong Pháp và Luật có một con đường tu tập tuần tự, giống như việc học toán hay học các nghề khác hay không. Đức Phật xác nhận rằng sự tu tập cũng phải được tiến hành từng bước.
Trước hết, người xuất gia được hướng dẫn giữ giới, sống chế ngự theo giới bổn và cẩn trọng ngay cả với những lỗi nhỏ. Sau đó là hộ trì sáu căn, không để mắt, tai, mũi, lưỡi, thân và ý chạy theo đối tượng khiến tham ái và các bất thiện pháp phát sinh.
Tiếp theo, vị Tỷ-kheo thực hành tiết độ trong ăn uống, chú tâm cảnh giác và chánh niệm tỉnh giác trong mọi sinh hoạt hằng ngày. Sau đó vị ấy tìm nơi thanh vắng để hành thiền, lần lượt đoạn trừ tham dục, sân hận, hôn trầm thụy miên, trạo cử hối tiếc và nghi ngờ, tức năm triền cái.
Khi tâm được thanh lọc, hành giả lần lượt chứng và an trú bốn Thiền, từ hỷ lạc do ly dục cho đến trạng thái xả niệm thanh tịnh của Thiền thứ tư. Đây là con đường huấn luyện dành cho những người đang tiến đến sự giải thoát.
Khi Ganaka Moggallana hỏi vì sao cùng được Đức Phật chỉ dạy mà có người chứng Niết-bàn, có người không, Đức Phật đưa ra ví dụ về con đường đến Rajagaha. Người chỉ đường có thể hướng dẫn chính xác, nhưng một người đi đúng đường sẽ đến nơi, còn người đi sai thì không. Cũng vậy, Như Lai chỉ là người chỉ đường, còn có thực hành đúng lời dạy hay không là ở mỗi người.
Nghe lời giảng ấy, Ganaka Moggallana tán thán Chánh pháp, nhận thấy Đức Phật sống hòa hợp với những người chân thành, tinh tấn, hộ trì các căn, chánh niệm và có trí tuệ. Cuối cùng, ông xin quy y Đức Phật, Pháp và Tăng cho đến trọn đời.
Tóm lại, bài kinh nhấn mạnh:
- Con đường tu tập phải được thực hành tuần tự từng bước.
- Nền tảng gồm giữ giới, hộ trì sáu căn, tiết độ ăn uống và chánh niệm tỉnh giác.
- Hành giả phải đoạn trừ năm triền cái, tu tập thiền định và phát triển tâm.
- Đức Phật là bậc chỉ đường đến Niết-bàn, nhưng mỗi người phải tự mình thực hành.
- Muốn đạt giải thoát cần tinh tấn, chánh niệm, định tĩnh và trí tuệ, không thể chỉ dựa vào sự chỉ dạy của người khác.
