Tôn giả Sariputta dạy các Tỷ-kheo rằng tất cả thiện pháp đều tập trung trong Bốn Thánh đế: Khổ, Khổ tập, Khổ diệt và Khổ diệt đạo.
- Khổ Thánh đế và năm thủ uẩn: Sanh, già, bệnh, chết, sầu, bi, khổ, ưu, não – tất cả đều là khổ. Năm thủ uẩn gồm:
- Sắc thủ uẩn: cơ thể và bốn đại (địa, thủy, hỏa, phong)
- Thọ thủ uẩn: cảm thọ
- Tưởng thủ uẩn: nhận biết
- Hành thủ uẩn: các hành vi
- Thức thủ uẩn: tri giác
- Bốn đại:
- Địa: cứng, thô (xương, da, thịt…)
- Thủy: chất lỏng trong cơ thể (máu, mồ hôi, mỡ…)
- Hỏa: sức nóng, lửa trong cơ thể
- Phong: khí, hơi thở, chuyển động
Mỗi đại có nội (thuộc bản thân) và ngoại (bên ngoài). Vị Tỷ-kheo quán sát đúng với chánh trí tuệ: “Cái này không phải của tôi, không phải tôi, không phải tự ngã của tôi”, từ đó sanh yểm ly, tâm từ bỏ các đại và thủ uẩn.
- Quán sát xúc chạm và khổ thọ: Khi người khác xúc phạm, mắng nhiếc, dùng tay, đá, gậy hay gươm, Tỷ-kheo nhận biết xúc chạm là vô thường, phụ thuộc nhân duyên, giữ tâm an trú, hoan hỷ, không dao động, tu tập tinh tấn và niệm Phật, niệm Pháp, niệm Tăng. Khi xả tương ưng với thiện an trú, Tỷ-kheo hoan hỷ, đã làm nhiều trong tu tập.
- Duyên khởi và giải thoát: Bất cứ sắc, thọ, tưởng, hành, thức nào khởi lên đều thuộc năm thủ uẩn. Khi thấy được lý duyên khởi, tức là thấy được pháp; khi thấy pháp, thấy được duyên khởi. Tham ái, chấp thủ, mê say trong năm uẩn là khổ tập; nhiếp phục tham dục và từ bỏ tham dục là khổ diệt.
Cuối cùng, các Tỷ-kheo hoan hỷ, tín thọ lời Sariputta dạy, ghi nhớ thực hành chánh niệm, quán sát duyên khởi, đoạn trừ tham ái, và hướng tâm đến giải thoát.
Tóm lại, bài kinh nhấn mạnh:
- Quán sát năm thủ uẩn và bốn đại để nhận ra vô thường, đoạn trừ chấp thủ.
- Giữ tâm an trú, định tĩnh, không dao động trước xúc chạm và khổ thọ.
- Thấy được duyên khởi là thấy pháp, từ bỏ tham ái và đạt khổ diệt, hướng tới giải thoát.