Bài kinh kể về Đức Phật trú tại Vương Xá, Trúc Lâm, nơi nuôi dưỡng các loài sóc. Một hôm, Tôn giả Phù-di (Bhumija) đến thăm vương tử Jayasena. Trong cuộc trò chuyện, vương tử nêu lên quan điểm của một số Sa-môn, Bà-la-môn cho rằng dù có ước nguyện hay không có ước nguyện, người thực hành Phạm hạnh cũng không thể đạt được quả vị.
Trước vấn đề ấy, Tôn giả Phù-di giải thích rằng kết quả tu hành không phụ thuộc đơn thuần vào việc có ước nguyện hay không, mà quan trọng là thực hành đúng hay sai phương pháp. Nếu hành Phạm hạnh không chánh đáng thì dù mong cầu thế nào cũng không đạt được quả vị. Ngược lại, nếu thực hành Phạm hạnh chánh đáng thì có thể đạt được quả vị, bất kể có hay không có ước nguyện. Nghe vậy, vương tử Jayasena bày tỏ sự kính phục đối với giáo pháp của Đức Phật.
Sau cuộc gặp, Tôn giả Phù-di đến trình bày sự việc với Đức Phật và được Ngài xác nhận rằng lời giải thích ấy hoàn toàn đúng Chánh pháp.
Đức Phật tiếp tục giảng rõ rằng những người tu hành còn đi theo tà kiến, tà tư duy, tà ngữ, tà nghiệp, tà mạng, tà tinh tấn, tà niệm và tà định thì không thể đạt được quả vị, bởi đó không phải con đường chân chánh đưa đến giải thoát.
Để làm sáng tỏ điều này, Đức Phật đưa ra bốn ví dụ về sự thực hành sai phương pháp: muốn lấy dầu nhưng lại ép cát, muốn lấy sữa nhưng lại vắt sừng bò, muốn có sanh tô nhưng chỉ khuấy nước, muốn tạo ra lửa nhưng lại cọ xát với cây ướt còn nhựa. Dù người thực hiện có mong cầu đến đâu, những cách làm ấy vẫn không thể mang lại kết quả vì không đúng phương pháp.
Ngược lại, Đức Phật nêu lên bốn ví dụ về sự thực hành đúng phương pháp: muốn có dầu thì ép hạt có dầu, muốn có sữa thì vắt nơi vú bò, muốn có sanh tô thì khuấy lạc, muốn có lửa thì cọ xát với cây khô không có nhựa. Khi thực hiện đúng cách, kết quả sẽ được thành tựu.
Cũng vậy, người tu hành nếu thực hành đầy đủ Bát Chánh đạo, gồm chánh kiến, chánh tư duy, chánh ngữ, chánh nghiệp, chánh mạng, chánh tinh tấn, chánh niệm và chánh định, thì đang đi trên con đường chân chánh đưa đến quả vị.
Cuối cùng, Đức Phật cho biết nếu Tôn giả Phù-di dùng những ví dụ ấy để giải thích cho vương tử Jayasena thì vương tử có thể phát khởi lòng tin và thực hành theo Chánh pháp. Tôn giả Phù-di hoan hỷ tiếp nhận lời dạy của Ngài.
Tóm lại, bài kinh nhấn mạnh:
-
Kết quả tu hành không chỉ do ước nguyện, mà chủ yếu do phương pháp thực hành đúng hay sai.
-
Người thực hành theo tà kiến và các tà đạo thì không thể đạt được quả vị giải thoát.
-
Bát Chánh đạo là con đường chân chánh đưa đến sự thành tựu trong đời sống Phạm hạnh.
-
Bốn ví dụ về dầu, sữa, sanh tô và lửa cho thấy muốn đạt kết quả phải có nhân duyên và phương pháp thích hợp.
-
Mong cầu mà không thực hành đúng pháp thì không thể thành tựu mục đích.
-
Người học Phật cần đặt trọng tâm vào chánh kiến, chánh hạnh và sự tu tập đúng đường, thay vì chỉ trông chờ vào ước nguyện.
Tinh thần cốt lõi của bài kinh là: muốn đạt được quả vị giải thoát, điều quan trọng không phải chỉ là mong cầu, mà chính là thực hành đúng Chánh pháp. Khi nhân duyên và phương pháp chân chánh được đầy đủ, quả lành sẽ được thành tựu.
