Du sĩ ngoại đạo Vacchagotta đến hỏi Đức Phật về thiện pháp và bất thiện pháp. Đức Phật trả lời ngắn gọn:

1. Ba gốc rễ bất thiện và thiện

Ba bất thiện căn:

• Tham
• Sân
• Si

Ba thiện căn:

• Vô tham
• Vô sân
• Vô si

Từ ba gốc rễ này phát sinh toàn bộ hành động thiện và bất thiện của con người.

2. Mười điều bất thiện và mười điều thiện

Đức Phật trình bày:

Mười bất thiện nghiệp

• Sát sinh
• Trộm cắp
• Tà dâm
• Nói dối
• Nói hai lưỡi
• Nói lời ác độc
• Nói lời phù phiếm
• Tham lam
• Sân hận
• Tà kiến

Ngược lại là mười thiện nghiệp.

3. Kết quả của việc đoạn trừ tham ái

Đức Phật dạy:

Khi ái dục được đoạn tận thì vị ấy trở thành A-la-hán, giải thoát hoàn toàn khỏi sinh tử luân hồi.

4. Thành tựu của giáo pháp Đức Phật

Vacchagotta liên tục hỏi:

• Có Tỷ-kheo nào chứng A-la-hán không?
• Có Tỷ-kheo-ni nào chứng A-la-hán không?
• Có cư sĩ nam, cư sĩ nữ chứng các Thánh quả không?

Đức Phật trả lời:

Không phải chỉ một vài người mà rất nhiều đệ tử thuộc mọi thành phần đều chứng đắc các tầng thánh quả và giải thoát.

Vacchagotta nhận ra rằng giáo pháp của Đức Phật không chỉ thành tựu nơi một cá nhân mà thành tựu rộng rãi nơi:

• Tăng
• Ni
• Nam cư sĩ
• Nữ cư sĩ

nên đây là một giáo pháp viên mãn.

5. Vacchagotta xin xuất gia

Sau khi hiểu và kính phục giáo pháp, Vacchagotta xin xuất gia.

Đức Phật dạy ông tu tập:

• Chỉ (Samatha): làm tâm an định.
• Quán (Vipassanā): thấy rõ thực tướng các pháp.

Từ đó có thể đạt:

• Thần thông
• Thiên nhãn
• Thiên nhĩ
• Túc mạng minh
• Và cao nhất là lậu tận minh (giải thoát hoàn toàn).

6. Vacchagotta chứng quả A-la-hán

Không lâu sau khi xuất gia, Vacchagotta tinh tấn tu hành và chứng đắc A-la-hán.

Đức Phật xác nhận:

Tỷ-kheo Vacchagotta là bậc Tam Minh, có đại thần lực và đại uy lực.

Ý nghĩa chính của bài kinh

1. Cội nguồn của mọi thiện ác nằm ở tâm

Đức Phật chỉ rõ:

Tham – Sân – Si là gốc của mọi khổ đau.

Muốn chuyển hóa cuộc đời phải bắt đầu từ việc chuyển hóa tâm mình.

2. Giá trị của đạo Phật được chứng minh bằng kết quả thực tế

Một giáo pháp chân chính không chỉ đẹp trên lý thuyết mà phải:

• Có người thực hành được
• Có người chuyển hóa được
• Có người giải thoát được

Vacchagotta thấy rằng từ xuất gia đến tại gia, nam hay nữ đều có thể thành tựu nên ông hoàn toàn tin tưởng.

3. Chỉ và Quán là hai cánh của con đường tu tập

Đức Phật đặc biệt nhấn mạnh:

• Chỉ giúp tâm định tĩnh.
• Quán giúp phát sinh trí tuệ.

Hai pháp này hỗ trợ lẫn nhau và dẫn đến giải thoát.

4. Mục tiêu tối hậu không phải thần thông mà là giải thoát

Bài kinh có nhắc đến nhiều năng lực siêu thường:

• Bay trên không
• Thiên nhãn
• Thiên nhĩ
• Biết tâm người khác
• Nhớ nhiều đời quá khứ

Nhưng tất cả đều thấp hơn mục tiêu cuối cùng:

Đoạn tận lậu hoặc, chấm dứt sinh tử luân hồi.